آزواسپرمی چیست - پورتال رنگی

آزواسپرمی چیست و چه رابطه ای با ناباروری دارد

براساس آمار، حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد زوج‌ها نابارور هستند و علت ناباروری در ۵۰ درصد موارد، مربوط به زنان و ۵۰ درصد بقیه مربوط به مردان است. از طرفی، علت ناباروری مردان، اختلال در کمیت یا کیفیت اسپرم‌هاستبا چه روش هایی می توانیم ناباروری مردان را کنترل و درمان کنیم اسپرم های مردان با چه عواملی نابارور می شوند توضیحات متخصصین اورولوژی در این زمینه چیست ؟ آزواسپرمی چه نوع عارضه ای است و چه پیامدهایی در بردارد، پزشکان برای درمان آن، چه توصیه هایی به مبتلایان می کنند؟دکتر محمدرضا صفری‌نژاد: براساس آمار، حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد زوج‌ها نابارور هستند و علت ناباروری در ۵۰ درصد موارد، مربوط به زنان و ۵۰ درصد بقیه مربوط به مردان است. از طرفی، علت ناباروری مردان اختلال در کمیت یا کیفیت اسپرم‌هاست. متاسفانه در تعدادی از مردان نابارور تعداد اسپرم‌ها صفر است که به آن آزواسپرمی گفته می‌شود. این مردان نیاز به اقدامات تشخیصی و درمانی خاص دارند و بسیاری از آنها نیز با اقدامات درمانی مناسب بچه‌دار می‌شوند.

طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی برای این‌که یک مرد قدرت باروری داشته باشد، خصوصیات آزمایش تجزیه منی وی بایداین گونه باشد:

حداقل تعداد اسپرم‌ها ۲۰ میلیون در یک میلی‌لیتر منی باشد.

حداقل ۵۰ درصد اسپرم‌ها شکل طبیعی داشته باشند.

حداقل ۳۰ درصد اسپرم‌ها حرکت پیش رونده سریع و رو به جلو داشته باشند.

همه بیماران مرد مبتلا به آزواسپرمی (تعداد اسپرم صفر) نابارور مطلق نیستند و عده‌ای از آنها را می‌توان درمان کرد. به این ترتیب حتی با روش طبیعی بچه دار می‌شوند. یک درصد مردان و ۲۰ درصد مردان نابارور مبتلا به آزواسپرمی هستند؛ یعنی از هر پنج مرد نابارور، یک نفر آزواسپرمی دارد که به سه گروه بزرگ تقسیم می‌شود؛ علل قبل از بیضه، علل بیضه‌ای و علل بعد از بیضه.

علل قبل از بیضه

تولید هورمون مردانه (تستوسترون) تحت کنترل هورمون LH و تولید اسپرم تحت کنترل هورمون FSH است و هر دو هورمون از غده هیپوفیز ترشح می‌شوند. اگر بنا به هر دلیل، غده هیپوفیز هورمون FSH ترشح نکند، مرد مبتلا به کاهش تعداد اسپرم و در مواردی مبتلا به آزواسپرمی می‌شود. در این بیماران اگر این هورمون را تجویز کنیم، بیضه‌ها شروع به تولید اسپرم خواهند کرد.البته هورمون تستوسترون اثر مهاری بر غده هیپوفیز دارد و اگر در فردی که به آن نیاز ندارد تزریق شود، نه‌تنها سبب مهار هیپوفیز و ایجاد آزواسپرمی می‌شود بلکه در درازمدت سبب تحلیل رفتن بیضه‌ها (آتروفی بیضه) خواهد شد. این همان اتفاقی است که در ورزشکاران و افرادی می‌افتد که برای بدنسازی از هورمون تستوسترون استفاده می‌کنند.

علل بیضه‌ای

در علل بیضه‌ای به علت بیماری خود بیضه، اسپرم تولید نمی‌شود! مثلا اگر بیضه دچار عفونت اریونی شود، تحلیل می‌رود و از بین می‌رود و اگر دوطرفه باشد، فرد مبتلا دچار آزواسپرمی خواهد شد. سایر علل که سبب آسیب به تولید اسپرم توسط بیضه‌ها می‌شود، عبارتند از: پرتودرمانی، شیمی‌درمانی، استفاده از بعضی داروها و ضربه به بیضه‌ها. فهرست این بیماری‌ها بسیار طولانی است و گاه با تجویز دارو می‌توان تولید اسپرم را تحریک کرد.

علل بعد بیضه‌ای

وقتی اسپرم در بیضه تولید شد، باید توسط راه‌های منی بر از بیضه خارج شود. هر گونه انسداد در این راه‌ها سبب می‌شود اسپرم داخل بیضه بماند و نتواند خارج شود و تعداد اسپرم مایع منی صفر خواهد بود. در بررسی مردی که با آزواسپرمی به پزشک مراجعه کرده، اولین قدم آن است که تشخیص داده شود آزواسپرمی انسدادی است یا غیرانسدادی، چون درمان آنها متفاوت است. علل قبل از بیضه و علل بیضه‌ای سبب آزواسپرمی غیرانسدادی، اما علل پس از بیضه سبب آزواسپرمی انسدادی می‌شود.

آزواسپرمي داراي دو علت کلي است:

يا انسدادي در مسيري که اسپرم را منتقل مي کند وجود دارد که به آن آزواسپرمي انسدادي مي گويند و يا اينکه بيضه ها اسپرم توليد نمي کنند که به آن آزواسپرمي غير انسدادي مي گويند. اندازه بيضه و اندازه گيري ميزان هورمون FSH خون به ما کمک مي کند که به سرعت تشخيص احتمالي را بدهيم. اگر اندازه بيضه ها کوچک و ميزان هورمون FSH بالا باشد، به احتمال زياد فرد دچار آزواسپرمي غير انسدادي است و شانس بچه دار شدن تقريبا صفر است. گاهي بعضي از مردان بطور مادرزادي داراي فقدان لوله هاي مني بر هستند. در اين مردان حجم مني فوق العاده کم و حدود نيم ميلي ليتر مي باشد.

در مرداني که مبتلا به آزواسپرمي انسدادي هستند براي درمان از روشهاي زير، بسته به شرايط بيمار مي توان استفاده کرد:

1. پيوند لوله مني بر (واز) به اپيديديم با ميکروسکوپ که در اصطلاح پزشکي به آن Vasoepididymostomy مي گويند. آن يک عمل جراحي فوق العاده مشکل است که با ميکروسکوپ انجام مي شود و حدود سه ساعت طول مي کشد. چون قطر لوله مني بر و اپيديديم فوق العاده اندک است، ميزان موفقيت اين عمل نيز کم است. در دست بهترين جراحان در حدود 25 درصد موارد اسپرم در مايع مني ظاهر مي شود ولي چون کيفيت اسپرم پائين است، ميزان حاملگي فقط 10 درصد است.

2. اسپرم براي رسيدن به مايع مني به ترتيب از راههاي زير عبور مي کند: اپيديديم، لوله مني بر و مجراي انزالي. گاهي انسداد در مجراي انزالي است. درمان اين بيماران نسبتا راحت است مي توان از طريق مجراي ادرار با يک برش ساده مجراي انزالي را باز کرد.

3. در مردانيکه مبتلا به فقدان مادرزادي دو طرفه لوله مني بر هستند، از يک روشي بنام PESA استفاده مي شود. اين کلمه مخفف Percutaneous Epididymal Sperm Aspiration مي باشد که در آن از طريق پوست بيضه، اسپرم از اپيديديم با سرنگ بدست آمده و لقاح در آزمايشگاه انجام مي شود.

4. روش ديگر استفاده از MESA است. اين کلمه مخفف Microepididymal Sperm Aspiration است. در آن کيسه بيضه با جراحي باز مي شود و قسمتي از اپيديديم که مسدود شده است با ميکروسکوپ مشخص مي شود (چون پشت انسداد اتساع وجود دارد) و از محل متسع شده با سرنگ اسپرم کشيده و زير ميکروسکوپ وجود اسپرم تائيد مي شود و از آن جهت لقاح در آزمايشگاه استفاده مي شود.

5. گاها در بيماراني که داراي آزواسپرمي انسدادي هستند نمي توان از اپيديديم اسپرم بدست آورد، در اين بيماران از روش TESA استفاده مي شود. اين کلمه مخفف Testicular Sperm Aspiration مي باشد که در آن از راه پوست با سوزنهاي بخصوص از بيضه اسپرم کشيده مي شود.

درمان مردان مبتلا به آزواسپرمي غير انسدادي

در اين مردان بيوپسي بيضه نشان مي دهد که بيضه ها اسپرم توليد نمي کنند. اينگونه مردان قائدتا نابارور مطلق هستند، ولي در سالهاي اخير پيشرفتهائي در اين زمينه ايجاد شده است. خود آزواسپرمي غير انسدادي يا بد عملکرد بيضه داراي علل بسيار زيادي است، در بعضي از موارد مي توان توليد اسپرم توسط اينگونه بيضه ها را با دارو تحريک کرد.

1. در مرداني که اندازه بيضه ها طبيعي و ميزان هورمون FSH خون بالا نيست ممکن است بتوان با دارو توليد اسپرم را تحريک نمود.
2. يکي از موارد از بين رفتن عملکرد بيضه عدم عمل جراحي به موقع بيضه نزول نکرده است. اگر اين بيماري دو طرفه باشد، مرد دچار ناباروري خواهد شد. بعض از اين نوع بيضه ها را نيز مي توان با تجويز دارو وادار به توليد اسپرم کرد.

3. گاهي در مرداني که داراي آزواسپرمي عير انسدادي هستند، در نمونه برداري از بيضه ها تعدادي اسپرم مشاهده مي شود، علت آزواسپرم بودن اين مردان اين است که اسپرم در حين انتقال از بين مي رود. از اسپرمي که از طريق نمونه برداري بدست مي آيد مي توان براي لقاح در آزمايشگاه استفاده کرد.

منبع: سیمرغ /radiosalamat/ beytoote