هیستروسالپنگوگرافی چیست؟ - پورتال رنگی

هیستروسالپنگوگرافی (عکس رنگی از رحم)

هیستروسالپنگوگرافی  با تست هیستروسالپنگوگرافی پزشک از وضعیت داخلی رحم و لوله­‌های رحمی مطلع می­‌گردد. عکس رنگی رحم توسط رادیولوژیست انجام می­‌شود و به­‌ طور متوسط در حدود 30-10 دقیقه به طول می‌انجامد.برای بررسی علت تأخیر باروری، باید سلامت اندام­‌های تولید­ مثل مورد ارزیابی قرار گیرند. یکی از روش­‌های تشخیصی که معمولاً برای بررسی رحم و لوله‌­های رحمی همراه با سایر آزمایش‌ها در ویزیت­‌های اولیه درخواست می­‌شود، هیستروسالپنگوگرافی است. با این تست، پزشک از وضعیت داخلی رحم و لوله­‌های رحمی مطلع می­‌گردد و با توجه به نتایج حاصل از تست، در مورد نحوه درمان تصمیم خواهد گرفت.هیستروسالپنگوگرافی روشی است که به‌منظور بررسی داخل رحم و لوله­‌های رحمی انجام می­‌گیرد. انجام هیستروسالپنگوگرافی در ارزیابی ناباروری بسیار مهم است. در صورت انسداد لوله‌های رحمی و یا وجود چسبندگی رحم، شانس باروری کاهش می­‌یابد. در این روش با استفاده از اشعه x و ماده حاجب چسبندگی­‌های درون رحمی، پولیپ، فیبروم و برخی دیگر از مشکلاتی که سبب انسداد لوله‌­ها و جلوگیری از لقاح تخمک و اسپرم می­‌گردد، قابل تشخیص است.

– هیستروسونوگرافی چیست؟

آزمایش دیگری که در این راستا مفید خواهد بود هیستروسونوگرافی می‌باشد که با استفاده از سونوگرافی و تزریق محلولی خاص، ناهنجاری­‌های درون رحمی بررسی می­‌شود.

– مراحل انجام هیستروسالپنگوگرافی چگونه است؟

معمولاً عکس رنگی رحم توسط رادیولوژیست انجام می­‌شود و به­‌ طور متوسط در حدود 30-10 دقیقه به طول می‌انجامد. برای انجام این تست، فرد بر روی تخت معاینه زنان قرار می­‌گیرد. ابتدا پزشک یک اسپکولوم (وسیله‌ای برای معاینه داخلی زنان) در واژن قرار می‌دهد. سپس لوله­­‌ای بسیار ظریف از درون دهانه رحم به داخل رحم وارد نموده تا از این طریق ماده حاجب را به درون رحم و لوله­‌های رحمی تزریق نماید. به‌طور طبیعی ماده حاجب باید رحم و لوله­‌های رحمی را پر نماید یعنی هنگامی که در رحم و لوله­‌ها هیچ‌گونه انسداد و مشکلی وجود نداشته باشد ماده حاجب بعد از تزریق، فضای داخل رحم و لوله­‌ها را به­‌طور یکنواخت پر خواهد کرد.  ولی در هنگام وجود مشکل و انسداد لوله­‌ای ماده حاجب نمی­‌تواند تمام فضای داخل رحم و لوله­‌ها را پر نماید.بعد از تزریق، از رحم عکس‌برداری می­‌شود. پزشک با بررسی عکس­‌ها می‌­تواند وضعیت رحم و لوله­‌های رحمی را ارزیابی نماید.به‌­دلیل انقباض عضلات رحم و احساس دردی که به‌­خصوص در زمان تزریق ماده حاجب دارند، در مواردی­‌که لوله­‌های رحمی مسدود است، درد بیشتری احساس می­‌شود. مصرف داروهای مسکن مانند ایبوبروفن می­‌تواند در تسکین درد و ناراحتی موثر باشد. لذا ممکن است 60-30 دقیقه قبل از انجام عکس رنگی، یک داروی مسکن برای بیمار تجویز شود. به‌طورکلی بسیاری از زنان در حین هیستروسالپنگوگرافی مشکلی نخواهند داشت اما ممکن است مدتی پس از آن احساس درد و ناراحتی نمایند، بنابراین بهتر است در روز گرفتن عکس رنگی از رحم، یک نفر آنها را همراهی نماید.

– عوارض هیستروسالپنگوگرافی (عکس رنگی از رحم)چیست؟

– درد گذرا
– عفونت
– لکه‌بینی و یا خونریزی

– بهترین زمان انجام  تست هیستروسالپنگوگرافی (عکس رنگی از رحم) چه زمانی است؟

بهترین زمان انجام این تست، پس از اتمام خونریزی قاعدگی و قبل از تخمک­‌گذاری است.

– در چه مواردی انجام تست هیستروسالپنگوگرافی (عکس رنگی از رحم)ممنوع است؟

در موارد عفونت و التهاب لگنی و خونریزی‌­های نامشخص واژینال، انجام این تست ممنوع است و تا بهبودی کامل، فرد باید از انجام این تست خودداری نماید.

– مزایای تست هیستروسالپنگوگرافی (عکس رنگی از رحم) بدون درد با بیهوشی چیست؟

با توجه به اینکه عکسبرداری هیسترو سالپنگوگرافی (HSG یا عکس رنگی رحم) درگروهی از بانوان با درد و ناراحتی همراه بوده و عده ای نیز از انجام آن در حالت بیداری به دلیل هراس و یا مسائل دیگر اجتناب میکنند، در بعضی از مراکز این امکان فراهم شده است.از مزایای بیهوشی در عکس رنگی رحم نبودن انقباضات عضلات لگن و کاهش مقاومت در برابر قرار دادن وسایل در داخل واژن میباشد که این امر موجب کاهش تعداد عکسهای گرفته شده (میزان اشعه دریافتی کمتر) و کاهش میزان داروی تزریق شده میشود. بعلاوه چون در مواردی ممکن است لوله های رحمی بر اثر اسپاسم ناشی از اضطراب و یا درد باز نشوند در حالت بیهوشی این اسپاسم از بین رفته و دارو راحتتر از لوله ها عبور میکند.اعمال بیهوشی توسط پزشک متخصص بیهوشی صورت گرفته و این بیهوشی در حدی است که بیمار متوجه درد و ناراحتی های عکس رنگی رحم (HSG) نشود و نسبت به بیهوشی اعمال جراحی بسیار سبک تر میباشد.این بیهوشی بی خطر بوده و با توجه به مراقبت های صورت گرفته هیچ گونه عوارضی ندارد.

بارداری بعد از عکس رنگی

همچنین عکس رنگی رحم علاوه بر کاربرد تشخیصی این روش اثرات درمانی نیز دارد و گاهی انسداد را در لوله رحمی برطرف کرده و با همان جلسه راه لوله ها باز و بارداری بلافاصله بعد از عکس رنگی اتفاق می افتد .

عوارض عکس رنگی از رحم

طی انجام روش اندک ناراحتی در زیر شکم احساس می شود  اما زیاد طول نمی کشد . غالبا تا چند روز بعد لکه بینی مشاهده شود که نرمال می باشد.

درد عکس رنگی رحم :

درد در انجام ان مختصر و قابل تحمل می باشد.عکس رنگی از رحم با بی حسی اکثرا نیازی نیست و در افراد خیلی حساس حتی می توان عکس رنگی رحم با بیهوشی مختصر انجام گیرد تا عکس رنگی رحم بدون درد انجام شود .هزینه عکس رنگی از رحم در رادیولوژی ها طبق طعرفه و با تمامی بیمه ها قابل انجام است با هماهنگی قبلی مراجعه به رادیولوژی شود و قیمت عکس رنگی از رحم را نیز از قبل به شما اطلاع می دهند .در مرحله بعد يك ماده حساس به اشعه (مايعي كه نسبت به اشعه xقابل رؤيت مي‌شود) بداخل حفره رحم تزريق مي‌شود. اين كار بطورمداوم و با فشار كم در ضمن مشاهده رحم با دستگاه خاص بايستي انجام ‌گيرد. با گرفتن تصاوير مختلف مي‌توان عبور ماده رنگي به داخل حفره‌رحم و سپس لوله‌ها و از آنجا به شكم را مشاهده كرد. كليشه راديوگرافي‌گرفته شده جزء مدارك هميشگي بيمار قرار خواهد گرفت‌.براي يك گزارش مطلوب بايد 3 كليشه درضمن هيستروسالپنگوگرافي‌تهيه شود. اين كليشه‌ها شامل يك عكس در مراحل اول براي بررسي‌حفره رحم‌، و همچنين يك فيلم تأخيري براي اطمينان از جابجایی مایع خارج شده از لوله در داخل شكم و لگن است‌.يك HSG چگونگي قسمت داخلي دستگاه توليدمثل را نشان مي‌دهد. در يك هيستروسالپنگوگرام طبيعي حفره رحم به شكل يك مثلث سفيدرنگ در زمينه سياه فيلم مشاهده مي‌گردد. از آنجا ماده رنگي ‌به داخل لوله‌هاي رحمي رفته و به صورت دو خط طويل سفيدرنگ در هر طرف رحم نمايان مي‌شود. در مواقعي كه ماده رنگي از لوله باز به‌داخل شكم مي‌ريزد شكل پخش شدن دود در هوا را بخود مي‌گيرد.

بيشترين و شايعترين اشكال HSG اختلالات لوله‌اي است‌. اگر لوله‌ها در ناحيه ابتدايي (گوشه رحم‌) مسدود باشد ماده رنگي نمي‌تواند وارد لوله‌ها شده و در نتيجه نمي‌توان آنها را مشاهده كرد. اگر انتهاي ‌فيمبريايي لوله بسته باشد، لوله از ماده رنگي پر شده و متورّم مي‌گردد. در برخي موارد ضايعات داخلي حفره رحم مثل پوليپ‌، ميوم‌، چسبندگي يا ديواره را مي‌توان در HSG بصورت يك فاصله يا نقص در پر شدگي‌ مشاهده كرد.یک مطالعه راندومایز کنترل ترایال که ماده کنتراست روغنی و اب را در HSG در بیماران نابارور با هم مقایسه می نمودمیزان حاملگی با محلول روغنی را 33% و با محلول ابی 17% در طول 9 ماه سیکل تخمک گذاری بعد از HSG نشان داد .بیشتر حاملگی ها در عرض 7 ماه بعد از تصویر برداری اتفاق افتاد . این مقادیر تجمعی حاملگی قابل توجه ثانویه به فلاشینگ موکوس و دبری های جمع شده در لومن لوله ها و باز شدن لوله بدنبال ان می باشد . مهار ایننی سلولی در مایع پریتونئال توسط ماده کنتراست روغنی در مطالعات کشت بافت نشان داده شده است و این نکته ممکنست میزان بسیاربالاتر حاملگی بدنبال استفاده از مواد رنگی روغنی را نسبت به مواد محلول در اب نشان دهد .

زمان ایده ال برای انجام HSG بعد از پایان سیکل قاعدگی و قبل از تخمک گذاری می باشد . دیلاتاسیون ساختمانهای وریدی اطراف رحم در دوران قاعدگی احتمال اینتراوازیشن ماده حاجب را بیشتر می کند و لذا باید اجتناب شود . ریسک سکل عفونی بعد از HSG از 3/0 % تا 3/1 % می باشد .حساسیت و ویژگی HSG بر حسب نوع انومالی مورد نظر متفاوت است . هرچند HSG در تشخیص پاتولوژی های لوله ای 85% تا 100% حساسیت دارد . ولی برای تشخیص چسبندگیهای داخل رحم تنها 75% حساس است . حساسیت HSG در تشخیص نقایص پرشدگی داخل رحم کم و حدود 50% می باشد و نمی تواند بطور قابل اعتمادی پولیپ ها را از لیومیوم های ساب موکوز افتراق دهد . در بیمارانی که قرار بود در سیکل IVF قرار بگیرند HSG در مقایسه با هیستروسکوپی بعدی 37% منفی کاذب داشت .

کاربرد این عکس جهت موارد زیر است :

1.ارزیابی باز بودن لوله های رحمی

2.فیبروم و پولیپ های رحم

نکات قابل توجه

1.قبل از گرفتن عکس بایستی حتما معاینه شوید تا پزشک مطمئن شود که عفونت رحمی ندارید .

2. بایستی از عدم بارداری در زمان عکس برداری ،مطمئن شود .

3.بهترین زمان برای عکس برداری ، بعد از پاک شدن و قبل از تخمک گذاری است . ( روز دهم سیکل قاعدگی)

4.به این علت که مدفوع و گاز موجود در روده ها می تواند دید را مختل کند ، ممکن است شب قبل از عکسبرداری و یا همان روز برایتان مسهل تجویز شود تا رحم و لوله ها به وضوح دیده شود .

5. یک تا سه درصد احتمال عفونت لگنی بعد از این کار وجود دارد ؛به همین جهت ممکن است برای شما آنتی بیوتیک تجویز شود که علت آن پیشگیری از عفونت احتمالی است .

مراحل انجام کار :

1.احتمالا از شما درخواست می شود که گان یا مانتوی مخصوص آن جا را بپوشید . در صورت داشتن شی ء فلزی آن را خارج کنید .

2. بر روی تخت مخصوص عکس برداری ( فلوروسکوپی ) قرار می گیرید .در همان وضعیتی که معاینه داخلی زنان می شوید می خوابید . برایتان وسیله یا اسپکولوم گذاشته می شود تا دهانه رحمتان مشهود باشد . سپس لوله ی نازکی (سوند) در داخل دهانه ی رحم قرار می گیرد .اسپکولوم خارج شده و بیمار در وضعیت راحتی قرار می گیرد . از طریق لوله ،ماده ی حاجب وارد رحم می شود . زمانی که این لوله ی نازک، داخل رحمتان قرا می گیرد و ماده ی حاجب تزریق می شود ممکن است قدری احساس درد و انقباض در قسمت زیر دلتان داشته باشید. شاید شبیه دردهای زمان قاعدگی. که البته گذرا است و خیلی طول نمی کشد .

3.دراین حالت ، رادیولوژیست ، باز یا بسته بودن لوله های رحمی را توسط عکسی که در مانیتور دیده میشود، ارزیابی می کند . کل این عکس برداری حدود 30 دقیقه طول می کشد .همانند ديگر تستها، HSG هم ممكن است نتايج نادرستي را بدست ‌دهد. مثلاً ممكن است گوشه رحم دچار انقباض و گرفتگي عضلاني شده‌ و ماده رنگي نتواند بداخل لوله‌ها وارد شود. در چنين مواقعي نتيجه به‌ اشتباه بصورت لوله مسدود تفسير مي‌شود در حاليكه لوله‌ها باز هستند.در صورتي كه انتهاي فيمبرياي لوله مسدود باشد تحت عنوان ‌هيدروسالپنكس‌ ناميده مي‌شود. از طرف ديگر، ممكن است تزريق ماده‌رنگي با فشار زياد باعث پارگي كوچكي در ديواره هيدروسالپنكس‌گردد، زيرا در برخي موارد ديواره هيدروسالپنكس بسيار نازك است‌. دراين صورت ماده رنگي وارد شكم شده و به غلط تصور مي‌شود كه‌ لوله‌هاي رحمي باز است ولي واقعيت امر اين است كه لوله‌ها كاملاً مسدود است‌.عليرغم اطلاعات زيادي كه به كمك HSG از چگونگي باز يا بسته ‌بودن لوله‌هاي رحمي مي‌توان بدست آورد، اين روش اطلاعات زيادي را در مورد ساختار خارجي لوله‌ها و وجود چسبندگيهاي دور لوله در اختيار پزشك قرار نمي‌دهد. در مواقعي كه ماده خارج شده از لوله بصورت‌ توده‌هاي كوچك تجمع پيدا كند، بايستي به وجود چسبندگي در اطراف‌ لوله مشكوك شد ولي نمي‌توان آن را تأييد كرد.

HSG ممكن است با درد همراه باشد و بسياري از زنان درد شديدي ‌را هنگام تزريق ماده رنگي بداخل رحم خود تجربه كرده‌اند. شما بايد از قبل انتظار اين حالت را داشته باشيد و قبل از شروع هيستروسالپنگوگرافي‌ از يك مسكن خوراكي استفاده كنيد.در مواقعي كه دهانه رحم خيلي تنگ يا خيلي گشاد است پزشك با اشكالاتي در ضمن گرفتن عكس و يا تزريق مايع رنگي مواجه مي‌شود و به همين علت بهتر است كه در هنگام تهيه HSG يك متخصص زنان‌ براي كمك به راديولوژيست حضور داشته باشد. بسياري از متخصصين ‌زنان هيستروسالپنگوگرافي را خودشان انجام مي‌دهند.مهمترين عارضه‌اي كه در HSG ديده مي‌شود انتقال عفونت‌ تشخيص داده نشده از دهانه رحم به داخل لوله‌ها است‌. با وجود اينكه‌ اين عارضه از شيوع چنداني برخوردار نيست ولي عده‌اي از پزشكان‌ تجويز آنتي‌بيوتيك قبل از هيستروسالپنگوگرافي را توصيه مي‌كنند.در صورتيكه لوله‌هاي رحمي در هيستروسالپنگوگرافي انجام شده ‌مسدود باشد، بهتر است براي تأييد اين تشخيص ‌لاپاراسكوپي انجام شود.

منبع:seemorghو drshahnazaminiو pezeshk