آموزش خواندن برگه آزمایش + جدول راهنما - پورتال رنگی

آموزش خواندن برگه آزمایش + جدول راهنما

بسیاری از افراد پس از انجام آزمایش‌های پزشکی و دریافت برگه نتایج، علاقه‌مندند پیش از بازگشت نزد پزشک برای مطلع شدن از معنا و مفهوم اعداد و حروف اختصاری متعدد و ظاهرا عجیب و غریب، بدانند که حداقل برخی از این حروف و اعداد به چه امری اشاره دارد. این نوشتار راهنمای کمابیش طولانی‌ای از توضیحات مرتبط در همین زمینه است که در شماره‌های آینده نیز دنباله آنها از نظر خواهد گذشت.

بیشتر بخوانید:

تفسیر آزمایش خون و ادرار و مدفوع

آزمایش‌های روتین

الف. آزمایش خون:

ب. آزمایش ادرار

ج. آزمایش مدفوع: گایاگ و کشت مدفوع

سایر آزمایشات غیر جزء آزمایش‌های معمول نبوده و در مورد بیماران خاص استفاده می‌شود، مانند: آزمایش مایع نخاع، آزمایش خلط، آزمایش کشت تراشه، سایر آزمایشات

انواع آزمایش‌های خون

RBC مخفف کلمه «سلول‌ قرمز خون» است. سلول‌های قرمز یا همان گلبول‌های قرمز، در واقع اصلی‌ترین قسمت خون و عامل رنگ قرمز آن هستند. خود این رنگ قرمز به دلیل وجود ماده‌ای به نام هموگلوبین است که کمک می‌کند گلبول‌ قرمز، اصلی‌ترین وظیفه خود یعنی حمل و نقل اکسیژن و دی‌اکسیدکربن را انجام دهد. به طور خلاصه می‌شود گفت: گلبول‌های قرمز وسیله حمل و نقل اکسیژن از ریه به بقیه سلول‌های بدن هستند.مقادیر طبیعی: بین ۷/۴ تا ۱/۶ میلیون در هر میکرولیتر خون. این عدد برای خانم‌ها مقداری کمتر و در کودکان مقداری بیشتر است.

گلبول قرمز به طور طبیعی بعد از تولید در مغز استخوان ۱۲۰ روز در خون زندگی می‌کند و در آخر عمر خود خرد شده و به عناصر سازنده‌اش تبدیل می‌شود. مقدار ‌RBCها طی بارداری به طور طبیعی کمی کمتر نشان داده می‌شود، چون حجم مایع خون افزایش پیدا کرده است.

عدد RBC در واقع مقدار دقیق گلبول‌های قرمز در ۱میلی‌لیتر خون محیطی است. بسته به آزمایشگاه و نوع کیت مورد استفاده، ممکن است مقیاس شمارش این سلول فرق کند. خوردن داروهایی مثل کلرامفنیکل هم باعث کاهش RBC می‌شود.هماتوکریت یا HCT هم یکی از مقادیر اندازه‌گیری گلبول قرمز است. به طور کلی «هم» به معنی آهن است و هرجا در هر کلمه‌ای آمد، حتما آن کلمه ارتباطی با گلبول قرمز دارد. هماتوکریت درصدی از حجم کلی خون است که از گلبول قرمز ساخته شده و با اندازه‌گیری قسمت قرمز رسوب خون در لوله آزمایش نسبت به کل ارتفاع خون اندازه‌گیری می‌شود. به خاطر بیماری‌ها و شرایط مختلفی که می‌توانند اندازه‌گیری RBC و Hgb را با اشکال مواجه کنند،HCT هم اندازه‌گیری می‌شود تا به طور مستقیم نشان‌دهنده اندازه هموگلوبین و گلبول قرمز در خون باشد.

این عدد معمولا با درصد نشان داده می‌شود. مقادیر طبیعی: اعداد بین ۴۲ تا۵۲درصد برای آقایان و ۳۷ تا ۴۷درصد برای خانم‌ها طبیعی به حساب می‌آید. در خانم‌های باردار درصد بالاتر از ۳۳ طبیعی است. محدوده خطر HCT بالاتر از ۶۰ درصد و پایین‌تر از ۱۵ درصد است، که باید مورد بررسی بیشتری قرار بگیرد.

بیماری‌هایی که باعث به وجود آمدن شکل‌های غیرطبیعی گلبول قرمز می‌شوند (مثل بیماری گلبول قرمز داسی‌‌شکل) مقدار هماتوکریت را تغییر می‌دهند. وقتی مقدار گلبول سفید به شدت بالا باشد، بر مقدار هماتوکریت موثر است. در صورت طبیعی بودن اندازه‌های گلبول قرمز، مقدار هماتوکریت ۳ برابر هموگلوبین است. هماتوکریت را نباید بلافاصله بعد از خون‌ریزی شدید اندازه‌گیری کرد.

سه حرف WBC مخفف «سلول‌های سفیدخون» و نشان‌دهنده گلبول‌های سفید است. اندازه‌گیری مقدار گلبول‌های سفید خون یکی از روش‌های اصلی تعیین وجود عفونت در بدن است، چون این سلول‌ها که جزو سیستم دفاعی بدن هستند، در شرایط بیماری‌های عفونی و غیرعفونی واکنش‌های مختلفی از خود نشان می‌دهند.

شمارش سلول‌های سفیدخون دو جزء دارد. یکی مقدار کلی گلبول‌های سفید در یک میلی‌لیتر خون و دیگر شمارش جز به جزء این سلول‌ها، چون گلبول‌ سفید خود متشکل از پنج نوع مختلف است که کم و زیاد شدن هرکدام از این انواع معنی خاص خود را دارد. کلمه «diff» که در جلوی CBC به معنی آزمایش خون نوشته می‌شود درخواست برای شمارش همین انواع مختلف گلبول‌سفید است. مقادیر طبیعی: در بزرگسالان و بچه‌های بالاتر از ۲ سال مقدار گلبول‌سفید بین۵ تا۱۰هزار در هر میلی‌لیتر خون طبیعی است. محدوده خطر:WBC کمتر از ۲۵۰۰ و بیشتر از ۳۰ هزار. هرکدام نشان‌دهنده بیماری‌هایی هستند که می‌توانند گاهی خطرناک باشند.

عمل اصلی گلبو‌ل‌سفید مبارزه با عفونت و حذف عوامل خارجی و مزاحم است و در مواقع آلرژ‌ی‌ها هم این سلول‌ها مسوول بروز واکنش هستند. تغییر هر کدام از انواع WBC معنی خاص خود را دارد و ممکن است نشان‌دهنده عفونت با میکروب، ویروس و یا حتی استرس باشد. فعالیت شدید بدنی و ورزش سنگین هم برای مدتی باعث بالا رفتن تعداد WBC در خون می‌شود. بارداری و زایمان هم این مقدار را افزایش می‌دهند.

هموگلوبین در برگه‌های آزمایش مختلف ممکن است به صورت‌های مختلف HGB، Hg، یا Hgb نوشته شود. هم اینها مخفف کلمه هموگلوبین، یکی از عناصر اصلی تشکیل دهنده گلبول‌ قرمز است. این ماده که در آن آهن به کار رفته، خود از اسید آمینه تشکیل شده و جایگاه‌های مختلفی برای ترکیب با اکسیژن دارد. هموگلوبین در جایی که اکسیژن زیاد وجود دارد با آن ترکیب می‌شود و در محیط کم اکسیژن آن را آزاد می‌کند. اندازه‌گیری مقدار کلی هموگلوبین در واقع نوعی نشان‌هنده تعداد گلبول‌های قرمز است. مقادیر طبیعی: مقدار طبیعی برای آقایان بین ۱۴ تا ۱۸ گرم در هر دسی‌لیتر است و برای خانم‌ها مقادیر بین۱۲تا ۱۶ گرم در هر دسی‌لیتر طبیعی. محدوده خطر: هموگلوبین زیر ۵ و بالای ۲۰ مقادیر بحرانی به حساب می‌آیند و حتما نیازمند رسیدگی فوری هستند.

مقدار هموگلوبین در بارداری کاهش می‌یابد چون با اینکه خون‌سازی کمی بیشتر شده حجم مایعات بدن و خون بالا رفته و مقدارکلی هموگلوبین در هر دسی‌لیتر آن کاهش می‌یابد. زندگی در ارتفاع هم به خاطر نیاز بیشتر بدن به اکسیژن و کمبود اکسیژن محیط باعث تولید بیشتر هموگلوبین می‌شود. در طحال اغلب سلول‌های پیرخون تخریب می‌شوند. بزرگ شدن طحال یعنی تخریب بیشتر سلول‌ها و به همین دلیل به دنبال آن کاهش RBC و Hgb رخ می‌دهد.

حروف اختصاصی در هر آزمایش:

FBS: قند خون ناشتا

MCHC: غلظت متوسط هموگلوبین

WBC: شمارش گلبول‌های سفید

RBC: شمارش گلبول‌های قرمز

HB: همو گلوبین

HC: هماتوکریت (درصد گلبول‌های قرمز در خون)

HCV: حجم متوسط گلبول‌های قرمز

HCH: مقدار متوسط هموگلوبین در گلبول‌های قرمز

R.D.W: ضریب تغییرات اندازه‌گیری گلبول‌های قرمز

PLT: شمارش پلاکت‌ها

PTE: درصد پلاکت‌ها

MPV: حجم متوسط پلاکت‌ها

MCH: وزن متوسط هموگلوبین

MCV: حجم متوسط هموگلوبین

M/E: نسبت سلول‌های زاینده گلبول سفید به قرمز

RDW: پهنای گلبول قرمز در منحنی

UA: تجزیه کامل ادرار (PH، رنگ، بو،توده‌های متراکم)

TGs: تری‌گلیسیرید (چربی که باعث رسوب در رگ‌هاو عروق می‌شود)

HCG: تست حاملگی

FSB: آزمایش قند خون

جدول راهنمای تفسیر آزمایش خون

نکاتی که باید قبل از انجام آزمایش بدانید!

هر آزمایشی اصول خاص خود را دارد. رعایت بعضی نکات باعث می شود جواب دقیق تری از آزمایش بگیرید. در مقابل بعضی فعالیت ها و بی دقتی ها باعث می شوند جواب آزمایش به صورت کاذب منفی یا مثبت شود یا اینکه مقادیر پارامترهای آن تغییر یابد. بنابراین اگر می خواهید آزمایش خون یا ادرارتان به بهترین نحو انجام شود، توصیه های دکتر محسن منشدی را فراموش نکنید.

چرا باید ناشتا باشیم؟

رعایت ناشتا بودن طی یک زمان مشخص برای انجام بعضی آزمایش ها مانند آزمایش قند خون ناشتا، تری گلیسیرید، کلسترول و… الزامی است زیرا خوردن غذا می تواند باعث تغییر در نتیجه آزمایش شود

. درمورد آزمایش های ناشتا به این نکات توجه کنید:

– شب قبل از آزمایش شام سبک میل کنید.

– ۱۰ تا ۱۲ ساعت قبل از مراجعه به آزمایشگاه هیچ گونه خوراکی یا آشامیدنی جز آب میل نکنید. البته اگر محدودیت در مصرف آب توسط پزشک یا مسئولان آزمایشگاه تذکر داده شده باشد، مجاز به نوشیدن آب هم نخواهید بود.

– مسواک زدن طی زمان ناشتایی مجاز است.

– طی مدت ناشتایی از استعمال دخانیات، جویدن آدامس، مصرف قرص های نرم کننده گلو، شربت های سینه، انجام تمرین های بدنی و ورزش پرهیز کنید.

– در آزمایش های مربوط به چربی خون مثل تری گلیسیرید و کلسترول مدت زمان ناشتایی لازم حداقل ۱۲ ساعت است.

– برای اندازه گیری نیتروژن اوره خون (BUN) هشت ساعت ناشتایی کافی است. آزمایش اسید اوریک خون نیز نیاز به حداقل هشت ساعت ناشتایی دارد. برای انجام آزمایش آهن هم ۱۰ تا ۱۲ ساعت ناشتایی لازم است.

– برای انجام تست های کبدی نیازی به ناشتا بودن نیست اما برای گرفتن نتیجه دقیق تر بهتر است حداقل چند ساعت ناشتا باشید. علاوه براین، حداقل از سه روز قبل از انجام این آزمایشات نباید هیچ گونه تزریق عضلانی انجام دهید.

– آزمایش هورمون های تیروئیدی نیازی به ناشتا بودن ندارد اما به دلیل تاثیر کدورت ناشی از خوردن چربی بر نتایج آزمایش، لازم است حداقل از سه ساعت قبل مواد غذایی مصرف نکنید.

– برای پیشگیری ازتاثیر گرسنگی زیاد نباید بیش از ۱۶ ساعت در حالت ناشتا باشید.

– در بعضی موارد لازم است قرص های مصرفی تان را قطع کنید و بعد آزمایش بدهید. پس حتما در این مورد از پزشک خود یا مسئولان آزمایشگاه سوال کنید.

قبل از آزمایش قند خون بدانید. . .

یکی از آزمایشات لازم برای تشخیص بیماری دیابت، آزمایش قند خون دو ساعته است. در واقع ابتدا آزمایش قند خون ناشتا (FBS) پس از ۱۰ تا ۱۲ ساعت ناشتایی انجام می شود و بعد برحسب درخواست پزشک معالج در آزمایشگاه به شما شربت قند می دهند یا از شما درخواست می شود تا صبحانه معمول خود را میل کنید و بعد از دو ساعت دوباره آزمایش دهید. در این آزمایش باید به نکات زیر توجه کنید:

– اگر دیابتی هستید صبحانه ای را بخورید که هر روز به طور معمول می خورید.

– اگر دیابتی نیستید صبحانه ای شیرین حاوی ۴۰ تا ۷۵ گرم کربوهیدرات مناسب بخورید.

– با خوردن آخرین لقمه صبحانه زمان را یادداشت کرده و دقیقا دو ساعت بعد، برای خون گیری به آزمایشگاه مراجعه کنید.

– پس از صرف صبحانه و طی این دو ساعت از مصرف هرگونه خوراکی یا نوشیدنی یا کشیدن سیگار خودداری کنید. فقط نوشیدن آب در حد متعارف مجاز است.

– در فاصله خون گیری اول و دوم نباید هیچ گونه تحرک غیرمتعارف مانند ورزش و پیاده روی داشته باشید.

– آزمایش قند ناشتا و دو ساعته را در یک روز انجام دهید.

– آزمایش را حتما قبل از ساعت ۱۰ صبح شروع کنید طوری که حداکثر تا ساعت ۱۲ آزمایش قند دو ساعته به اتمام برسد.

چهار نکته مهم در مورد رژیم غذایی!

۱٫ برای اندازه گیری کلسترول خون می توانید یک هفته پیش از انجام آزمایش با مشورت پزشک، رژیم غذایی معمولی داشته باشید و منع مصرف چربی نداشته باشید.

۲٫ برای اندازه گیری نیتروژن اوره خون (BUN) باید حداقل دو تا سه روز پیش از انجام آزمایش از مصرف گوشت زیاد خودداری کنید.

۳٫ مصرف الکل به کبد آسیب می زند، در نتیجه باعث می شود بسیاری از آنزیم های کبدی از جمله آلکالین فسفاتاز، SGOT، SGPT و. . . افزایش یابند.

۴٫ برای تست آهن شب قبل از آزمایش نباید غذای غنی از آهن مثل گوشت قرمز مصرف کنید.

قبل از آزمایش پروستات بدانید. . .

آزمایش PSA برای تشخیص زودرس بزرگی و سرطان پروستات انجام می شود. این آزمایش از اواسط دهه چهارم زندگی به طور منظم و حداقل سالی یک بار برای مردان توصیه می شود. قبل از انجام این آزمایش نکات زیر را به خاطر بسپارید:

– یک هفته قبل از انجام آزمایش نباید معاینه پروستات، نمونه برداری از آن یا معاینه مقعد انجام شود.

– ۴۸ ساعت قبل از انجام آزمایش نباید انزال یا مقاربت جنسی داشته باشید. همچنین نباید در این فاصله دوچرخه سواری کنید.

– در صورتی که اخیرا از پروستات تان سونوگرافی شده است آن را به مسئول آزمایشگاه ارائه دهید.

– رادیوتراپی و داروهایی مثل تستوسترون می توانند باعث افزایش نتایج این آزمایش شوند. در این موارد آزمایشگاه یا پزشک معالج خود را مطلع کنید.

– نمونه گیری تستوسترون بهتر است صبح انجام شود زیرا سطح این هورمون صبح ها بالاتر است.

قبل از آزمایش ادرار بدانید

آزمایش کامل ادرار برای تشخیص و اثبات وجود بعضی از مواد و سلول ها از جمله قند، پروتئین، خون، گلبول های سفید و گلبول های قرمز انجام می شود. در صورت وجود عفونت در ادرار نیز با انجام کشت ادرار می توان به آن پی برد. در این صورت با رشد باکتری های مسبب عفونت، نوع آنها و نحوه درمان مشخص خواهد شد. اگر نمونه ادرار در زمان جمع آوری آلوده شود نتایج آزمایش ادرار و کشت آن به خصوص از نظر تشخیص عفونت ها دچار اشکال خواهد شد. بنابراین حتما به نکات زیر توجه کنید.

– بهترین نمونه جهت تشخیص عفونت های ادراری، نخستین ادرار صبحگاهی است.

– برای تجزیه کامل ادرار بهتر است شب قبل، از مواد آبکی کمتری استفاده کنید. پیش از انجام آزمایش نیز از نوشیدن مقادیر زیاد آب و مایعات خودداری کنید.

– در صورت امکان شب قبل از نمونه برداری حمام کنید.

– بهتر است قبل از نمونه گیری، محل خروج ادرار را با آب و صابون شست وشو داده و بعد با دستمال یک بار مصرف خشک کنید.

– از تماس پوست با دهانه یا قسمت داخلی درب یا داخل ظرف نمونه گیری اجتناب کنید.

– چند قطره اول ادرار را در توالت تخلیه کنید. سپس ظرف نمونه را تا نصفه پر کنید.

– آزمایش کشت ادرار باید قبل از شروع مصرف آنتی بیوتیک انجام شود. اگر در یک هفته گذشته آنتی بیوتیک مصرف کرده اید به اطلاع پزشک و آزمایشگاه برسانید. اگر هم در حال مصرف آنتی بیوتیک هستید بهتر است با نظر پزشک معالج یک هفته پس از اتمام دارو آزمایش بدهید.

نکته:در حالت طبیعی نباید در ادرار پروتئین وجود داشته باشد. پروتئین در ادرار ممکن است نشانه صدمات کلیوی، دیابت یا فشار خون بالا باشد.

بعد از جراحی آزمایش تیروئید ندهید!

پس از انجام جراحی به دلیل استرس های شدیدی که به فرد وارد می شود، در بیشتر موارد میزان هورمون های تیروئیدی کاهش پیدا می کند. بنابراین تا دو هفته بعد جراحی از انجام این آزمایش خودداری کنید. از طرف دیگر، قرص های ضد بارداری و آمیودارون (داروی قلبی) باعث افزایش این هورمون ها می شوند. جالب است بدانید که غلظت هورمون های تیروئیدی در تابستان ۲۰ درصد کمتر از زمستان است.

آزمایش ادرار ۲۴ ساعته برای چه کسانی لازم است؟

در آزمایش ادرار ۲۴ ساعته به دنبال مقادیر فاکتورهایی می گردیم که از نظر کمی برای تشخیص بیماری به خصوص بیماری های کلیوی به آنها نیاز داریم. اما آزمایش معمولی ادرار به بررسی کیفی و سریع بیماری هایی می پردازد که وجودشان از طریق ادرار مشخص می شود. در آزمایش ادرار ۲۴ ساعته به این نکات توجه کنید:

۱٫ این نمونه باید دقیقا طی ۲۴ ساعت جمع آوری شود. به همین دلیل گالنی از طرف آزمایشگاه به شما داده می شود که ممکن است حاوی مواد نگهدارنده مایع یا جامد باشد. شما نباید تحت هیچ شرایطی این مواد را خالی یا آنها را بو کنید.

۲٫ مصرف مایعات را در زمان آزمایش طبق معمول انجام دهید.

۳٫ در ابتدای جمع آوری نمونه، اولین دفع ادرار را انجام دهید و آن را دور بریزید. سپس زمان دقیق را یادداشت کنید، برای مثال ساعت هفت صبح. بعد از آن به مدت ۲۴ ساعت یعنی تا هفت صبح فردا تمامی نوبت های دفع ادرار را در ظرف مخصوص جمع آوری کنید. آخرین نوبت دفع نیز باید سر ساعت هفت انجام شود.

۴٫ ظرف نمونه را ترجیحا در جای خنک نگهداری کنید.

پورتال رنگی ـ آموزش خواندن برگه آزمایش + جدول راهنما

منابع: سلامت نیوز – نمناک